موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 7 79 2026 02 17 ساخت خانواده متقی در سایه هوش مصنوعی؛ نگاهی تبیینی و انتقادی از منظر قرآن و نهج‌البلاغه 1 12 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مریم دانشپژوه حوزۀ علمیه 2025 10 07 این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی نقش هوش مصنوعی در ساخت خانواده متقی از منظر آموزه‌های نهج‌البلاغه، به بررسی تأثیرات معنوی و اخلاقی این فناوری می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی برتفسیری از متون علوی (ع) است. هوش مصنوعی به عنوان متغیر مستقل و ساخت خانواده متقی ( مبتنی بر تقوا، نیت، اختیار) به عنوان متغیر وابسته تعریف شده اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در حوزه‌های مدیریت منابع، آموزش و سازماندهی خانواده می‌تواند به عنوان ابزاری مفید و تسهیل‌گر عمل کند، اما در عرصه تربیت معنوی، ایجاد تقوا و تقویت ارتباطات قلبی و عاطفی، ناتوانی ذاتی و بنیادین دارد. این ناتوانی ناشی از فقدان روح، قلب، نیت (اخلاص) و اراده (اختیار) در ساختار ماشینی آن است. نهج‌البلاغه با تأکید بر جایگاه حضور انسانی، عشق، مسئولیت‌پذیری والدین و هم‌نشینی صالح در تربیت، هوش مصنوعی را در این حوزه نامؤثر می‌داند. اتکای مطلق به این فناوری، نه تنها تکبر تکنولوژیک و تکیه بر غیر خدا محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند به تهی‌شدن خانواده از محتوای معنوی و انحراف از مسیر تقوا منجر گردد. بر این اساس، هوش مصنوعی باید در سایه تقوا و به عنوان خدمتگزار ارزش‌های دینی قرار گیرد، نه جایگزین آن. ساخت خانواده متقی، فرآیندی انسانی، قلبی و الهی است که تنها در فضای عبادت، دعا، عشق و هدایت وحیانی شکوفا می‌یابد. بنابراین، استفاده از فناوری باید در چارچوب اخلاق دینی و با حفظ جایگاه انسان، قلب و وحی صورت پذیرد. /downloadfilepdf/4322376