موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Islamic Studies And Research (Joisas) مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 7 79 2026 02 17 ساخت خانواده متقی در سایه هوش مصنوعی؛ نگاهی تبیینی و انتقادی از منظر قرآن و نهج‌البلاغه 1 12 FA مریم مسعودی دانشپژوه حوزۀ علمیه مریم مسعودی دانشپژوه حوزۀ علمیه 2025 10 07 این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی نقش هوش مصنوعی در ساخت خانواده متقی از منظر آموزه‌های نهج‌البلاغه، به بررسی تأثیرات معنوی و اخلاقی این فناوری می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی تحلیلی و مبتنی برتفسیری از متون علوی (ع) است. هوش مصنوعی به عنوان متغیر مستقل و ساخت خانواده متقی ( مبتنی بر تقوا، نیت، اختیار) به عنوان متغیر وابسته تعریف شده اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در حوزه‌های مدیریت منابع، آموزش و سازماندهی خانواده می‌تواند به عنوان ابزاری مفید و تسهیل‌گر عمل کند، اما در عرصه تربیت معنوی، ایجاد تقوا و تقویت ارتباطات قلبی و عاطفی، ناتوانی ذاتی و بنیادین دارد. این ناتوانی ناشی از فقدان روح، قلب، نیت (اخلاص) و اراده (اختیار) در ساختار ماشینی آن است. نهج‌البلاغه با تأکید بر جایگاه حضور انسانی، عشق، مسئولیت‌پذیری والدین و هم‌نشینی صالح در تربیت، هوش مصنوعی را در این حوزه نامؤثر می‌داند. اتکای مطلق به این فناوری، نه تنها تکبر تکنولوژیک و تکیه بر غیر خدا محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند به تهی‌شدن خانواده از محتوای معنوی و انحراف از مسیر تقوا منجر گردد. بر این اساس، هوش مصنوعی باید در سایه تقوا و به عنوان خدمتگزار ارزش‌های دینی قرار گیرد، نه جایگزین آن. ساخت خانواده متقی، فرآیندی انسانی، قلبی و الهی است که تنها در فضای عبادت، دعا، عشق و هدایت وحیانی شکوفا می‌یابد. بنابراین، استفاده از فناوری باید در چارچوب اخلاق دینی و با حفظ جایگاه انسان، قلب و وحی صورت پذیرد. https://joisas.ir/downloadfilepdf/4322376