موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Islamic Studies And Research (Joisas) مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 8 85 2026 08 02 استانداردهای گزارشگری پایداری و انطباق آن با مفاهیم مسئولیت اجتماعی و اخلاق اسلامی 18 27 FA حسین ریحانی نژاد گروه حسابداری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران حسین ریحانی نژاد گروه حسابداری، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران 2026 03 03 گسترش بحران های زیست محیطی، نابرابری های فزاینده اجتماعی و رسوایی های حاکمیت شرکتی در دهه های اخیر، پارادایم گزارشگری مالی سنتی را با چالش های بنیادین روبه رو ساخته و توجه مجامع بین المللی را به معیارهای زیست محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتی (ESG) جلب نموده است. هدف این پژوهش، بررسی انطباق مفهومی و ساختاری استانداردهای بین المللی گزارشگری پایداری با آموزه های مسئولیت اجتماعی و اصول اخلاق اسلامی و سنجش تجربی آن در بستر بازار سرمایه است. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث نحوه گردآوری داده ها، توصیفی–پیمایشی از نوع همبستگی با تکیه بر مدل سازی معادلات ساختاری مبتنی بر روش حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) است. جامعه آماری پژوهش را ۳۱۰ نفر از حسابداران رسمی، مدیران پایداری شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران، کارشناسان ارشد مالی و متخصصان اقتصاد اسلامی تشکیل دادند که بر مبنای فرمول کوکران و روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار پژوهش، پرسش نامه استاندارد برگرفته از الزامات ابتکار جهانی گزارشگری (GRI) و شاخص های افشای مسئولیت اجتماعی اسلامی بود که روایی و پایایی آن از طریق تحلیل عاملی تاییدی، آلفای کرونباخ و پایایی ترکیبی تایید گردید. یافته های تجربی نشان داد که هر سه مولفه زیست محیطی، اجتماعی و راهبری شرکتبا اصول بنیادین اخلاق اسلامی (نظریه خلافت و امانت داری، قاعده نفی ضرر، عدالت اجتماعی و نظارت حسبه) انطباق مستقیم، معنادار و ساختاریافته دارند. این همگرایی در ابعاد حاکمیتی و عدالت اجتماعی به دلیل انطباق تام با مقاصد الشریعه در بالاترین سطح قرار دارد، هرچند استانداردهای متداول بین المللی فاقد ابعاد تعالی معنوی و مسئولیت پذیری اخروی نهفته در اخلاق کسب وکار اسلامی هستند. نتایج این پژوهش بر ضرورت تدوین چارچوب بومی و منطبق با ارزش های اسلامی در گزارشگری پایداری جهت ارتقای پاسخ گویی جامع تاکید دارد. https://joisas.ir/downloadfilepdf/29455