موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه Journal of Islamic Studies And Research (Joisas) مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 8 85 2026 08 20 نگاهی تطبیقی به حجامت در احادیث اهل بیت علیهم السلام و پژوهش های علوم پزشکی معاصر: بررسی نقادانه 38 47 FA ابوالفضل سعادتی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران ابوالفضل سعادتی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران صمد ناظمی استاد گروه فیزیولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران صمد ناظمی استاد گروه فیزیولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران 2026 05 21 هدف: حجامت به عنوان یکی از روش های درمانی سنتی، هم در متون حدیثی شیعه مورد توجه قرار گرفته و هم در دهه های اخیر موضوع پژوهش های متعدد علوم پزشکی بوده است. این مقاله با هدف بررسی تطبیقی جایگاه حجامت در احادیث اهل بیت علیهم السلام و ارزیابی نقادانه شواهد علمی معاصر درباره اثربخشی، مکانیسم های احتمالی و ملاحظات ایمنی آن تدوین شده است. مواد و روش ها: این مطالعه از نوع مرور نقادانه با رویکرد تطبیقی است. منابع حدیثی شامل وسائل الشیعه، الکافی و محاسن برقی با تمرکز بر اعتبارسنجی سندی و دلالی بررسی شدند. منابع پزشکی از پایگاه های PubMed، Scopus، SID و Magiran با کلیدواژه های Cupping Therapy، Wet Cupping، Hijama و حجامت جستجو و مطالعات کارآزمایی بالینی، مرور نظام مند و مطالعات آزمایشگاهی استخراج گردید. یافته ها: در منابع حدیثی، روایات متعدد صحیح و موثّق بر استحباب حجامت در شرایط خاص دلالت دارند، اما روایات ضعیف نیز در باب آداب آن وجود دارد که از نظر فقهی قابل استناد نیستند. در حوزه پزشکی، شواهد با کیفیت متوسط نشان دهنده اثربخشی احتمالی حجامت در کاهش دردهای عضلانی-اسکلتی (به ویژه کمردرد و گردن درد مزمن) و برخی شاخص های التهابی است، اما شواهد قطعی برای اثربخشی آن در بیماری های متابولیک مانند هیپرلیپیدمی کافی نیست. تفاوت بیوشیمیایی خون حجامت با خون وریدی مشاهده شده، اما تبیین مکانیسم آن نیازمند مطالعات بیشتر است. نتیجه گیری: حجامت از منظر حدیثی، عملی مستحب با شرایط و آداب مشخص است و از منظر پزشکی، روشی مکمل با شواهد نوظهور اما ناهمگون محسوب می شود. توصیه به حجامت باید با توجه به وضعیت بالینی بیمار، موارد منع مصرف، و سطح شواهد موجود صورت گیرد. انجام مطالعات کارآزمایی با طراحی قوی تر و بررسی مکانیسم های اثر، ضروری است. https://joisas.ir/downloadfilepdf/23046