موسسه انتشارات بین المللی چتر اندیشه مجله پژوهش و مطالعات علوم اسلامی 2676-5780 7 79 2026 02 11 بازسازی نظریه حق‌محوری در فقه اسلامی و بررسی ظرفیت نهادینه‌سازی آن در نظام حقوق عمومی جمهوری اسلامی ایران 13 26 10.22051/jera.2021.31891.2698 FA مصطفی کارشناسی فقه و اصول، حوزه علمیه باب العلم شهرستان کاشان، اصفهان، ایران مصطفی کارشناسی ارشد فقه و اصول، حوزه علمیه سید الساجدین قم، قم، ایران 2025 10 04 مقاله حاضر با عنوان بازسازی نظریه حق‌محوری در فقه اسلامی و بررسی ظرفیت نهادینه‌سازی آن در نظام حقوق عمومی جمهوری اسلامی ایران به روش کتابخانه‌ای، تحلیلی و اسنادی نگاشته شده است. هدف پژوهش، واکاوی امکان تبیین «الگوی حق‌محور» در فقه امامیه و ارزیابی ظرفیت‌های نظری و نهادی آن برای انطباق با ساختار حقوق عمومی جمهوری اسلامی ایران است. مسئله اصلی مقاله بر این فرض مبتنی است که فقه امامیه، برخلاف تصور تاریخیِ تکلیف‌محوری، در درون خود قابلیت بازتولید نظریه‌ای حق‌محور مبتنی بر عدالت و کرامت انسانی دارد. در این راستا، منابع دست‌اول فقهی و حقوقی شامل آثار انصاری، حر عاملی، نائینی، خراسانی، شریف رضی و همچنین اصول قانون اساسی (به‌ویژه اصول ۵۶ و ۲۰) مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد مفهوم «حق» در فقه امامیه، سلطه‌ای مشروع و الهی است که در کنار تکلیف نه در مقابل آن؛ بلکه در خدمت عدالت اجتماعی معنا می‌یابد. فقه اسلامی با بازخوانی رویکرد حق‌الناس و تأکید بر معیار عدالت، می‌تواند بنیان نظری لازم برای نهادینه‌سازی حقوق عمومی حق‌محور فراهم سازد. در پایان، الگوی نهادی پیشنهادی شامل هشت رکن از جمله ولایت پاسخ‌گو، اجتهاد نهادی و قضاوت حق‌مدار ارائه شده است. این مدل، قابلیت تلفیق مبانی فقهی با نظام قانون اساسی و ارتقای ساختار عدالت عمومی را دارد. /downloadfilepdf/22854