مطالعه زیبایی شناسی موسیقی سنتی ایران بر اساس مفاهیم حکمت اشراق سهروردی
مطالعه زیبایی شناسی موسیقی سنتی ایران بر اساس مفاهیم حکمت اشراق سهروردی
دوره 2، شماره 13، مرداد 99، صفحه 53 - 67
نویسندگان : محمدرضا عزیزی * و پویا سرایی و حسین یزدی

چکیده :
حکمت اشراق سهروردی با دربرداشتن مفاهیم ایرانی- اسلامی، می تواند مبنایی برای بررسی مباحث حکمی در هنر های سنتی باشد. شأن وجودشناختی و حیث معرفتی زیبایی به مثابه یک مفهوم و امر زیبا به عنوان وجه تحققی آن، زمینه هاي تأملات زیباشناختی در این باب را فراهم آورده است. به رغم گسست هاي تاريخي و نفوذ فرهنگ هاي بيگانه، تحولات موسیقی سنتی ايران از پيوستگي و تداوم نسبي برخوردار بوده است و وجوه اشتراكات فرمی و مضموني فراواني در آثار دوره هاي مختلف مشاهده مي شود. هدف از انجام این تحقیق، پاسخ به این پرسش بود که مفاهیم زیبایی شناسی حکمت اشراق سهروردی چیستند و چگونه در موسیقی سنتی ایران نمود پیدا می کنند؟ روش انجام این تحقیق از منظر هدف، کاربردی-نظری و از منظر شیوه انجام، توصیفی-تحلیلی بود. اطلاعات نیز به شیوه کتابخانه‌ای به‌دست آمد. نتایج نشان می دهد فلسفۀ اشراق سهروردي که با نقد اندیشۀ مشائیان آغاز می شود، مفاهیم جدید و ابداعاتی را در تبیین و صورت بندي سلسله مراتبی حیث وجودي و شناختی جهان به کار می بندد. ابتناي این فلسفه بر نورانیت و ظهور وجود، مشروط نمودن حیات و هستی و ادراك آن، بر ظهور و نور، کارکرد خیال به مثابه امر واســـط و خلق صور معلقۀ مبتنی بر محاکات نقوش ثابتۀ عالم ملکوت، لذت و ابتهاج حاصل از ادراك صور در عالم مثال و مکاشفات عوالم ملکوت و اندراج آن در خاطر سالک، محتوایی زیباشناختی و فرمی هنري به اندیشۀ اشراقی بخشیده است. مفاهیم حکمت اشراق به عنوان محتوا در موسیقی ایرانی نمود یافته و این هنر در جایگاه صورت، مظهر مفاهیم حکمت اشراق است. این ارتباط دوسویه بیان گر این است که مفاهیم دقیق و مشخص در پس صور هنری وجود دارد که این مفاهیم، دلیل بر چرایی شکل گیری ساختار و مصادیق در حوزۀ موسیقی سنتی هستند و به عبارتی زبان گویای این مفاهیم می گردند.

واژگان کلیدی :
زیبایی شناسی، حکمت اشراق، سهروردی، هنر اسلامی، موسیقی سنتی ایران